Bijna twee keer zoveel Nederlanders als vorig jaar laten een AI-tool meedenken over hun vakantie. Uit de ANWB Vakantiemonitor blijkt dat het gebruik van ChatGPT, Gemini en Copilot bij het plannen van een reis steeg van 12,5 naar 26 procent. Handig, want een chatbot denkt sneller mee dan een reisbureau en werkt 's nachts gewoon door. Het probleem is dat diezelfde chatbot soms dingen verzint die helemaal niet bestaan, en dat gaat verder dan een verkeerd restaurantadvies.
Vooral jongeren laten AI meebeslissen
De cijfers laten een duidelijke leeftijdskloof zien. Van de 18 tot 29-jarigen gebruikt 35 procent AI om een reis voor te bereiden, bij de 30 tot 49-jarigen is dat 33 procent. Bij 50-plussers zakt dat naar 21 procent, en bij 65-plussers naar 14 procent. Jongere reizigers vragen een chatbot om activiteiten, restaurants en tussenstops, en zetten die op dezelfde manier in als ze een eSIM regelen om onderweg altijd internet te hebben: als praktisch hulpmiddel, niet als vervanging van hun eigen oordeel.
Deze groei staat niet op zichzelf. Ook internationaal onderzoek, onder meer van Deloitte, ziet het gebruik van AI voor reisplanning in een jaar tijd stevig oplopen. Meer dan de helft van de ondervraagde reizigers heeft er inmiddels weleens mee geëxperimenteerd, al gebruikt nog maar een klein deel de tool ook echt om iets te boeken. De meesten gebruiken AI dus als startpunt en schakelen daarna alsnog over naar een vertrouwde boekingssite, precies zoals het hoort.
Een canyon die helemaal niet bestaat
Hoe fout het kan gaan, bleek eerder in de Peruaanse Andes. Twee toeristen wilden op eigen houtje naar de "Sacred Canyon of Humantay", een plek die een AI-chatbot voor ze had verzonnen. Ze betaalden bijna 160 dollar om bij een landweggetje vlakbij Mollepata te komen, zonder gids en zonder dat de bestemming ooit had bestaan. Trekgids Miguel Angel Gongora Meza hoorde het gesprek toevallig aan en greep in. Hij legde uit dat de hoogte, het wisselende klimaat en de slecht begaanbare paden in dat gebied serieuze planning vereisen, en dat je zonder die kennis zomaar op 4.000 meter hoogte kunt staan, zonder zuurstof en zonder bereik. Er bestaat geen Sacred Canyon of Humantay. De naam was een combinatie van twee plekken die niets met elkaar te maken hebben, aan elkaar gesmeed door een programma dat plaatjes en namen combineert tot een verhaal dat overtuigend klinkt maar nergens op slaat.
Ook prijzen en openingstijden kloppen niet altijd
Het gaat niet alleen om exotische bestemmingen. Reizigers hebben ook al vastgezeten op een bergtop in Japan omdat een chatbot het verkeerde sluitingstijdstip van de kabelbaan doorgaf, waardoor ze pas na het invallen van de duisternis naar beneden konden. Diezelfde onbetrouwbaarheid speelt bij het boeken zelf: waar je bij het checken van actuele vliegtickets altijd bij de luchtvaartmaatschappij zelf terecht moet, geldt dat nog sterker voor een AI-antwoord. Een chatbot noemt met evenveel zelfvertrouwen een prijs die twee maanden oud is als een prijs die vandaag klopt, en jij ziet het verschil er niet aan af.
Ook reviewsamenvattingen zijn niet waterdicht
Het probleem stopt niet bij verzonnen bestemmingen. Ook AI-samenvattingen van bestaande reviews blijken onbetrouwbaar. Onderzoeksjournalisten vonden voorbeelden waarin een AI-samenvatting een hotel in Kaapverdië omschreef als "smetteloos", terwijl datzelfde hotel op dat moment aangeklaagd werd wegens massale voedselvergiftiging onder gasten. Bij een resort in Turkije met meerdere meldingen van grensoverschrijdend gedrag prees de samenvatting juist de "vriendelijke service". De AI had de negatieve reviews simpelweg genegeerd of afgezwakt tot iets vriendelijkers dan de werkelijkheid. Lees dus bij twijfel altijd een paar losse, recente reviews zelf door, in plaats van te vertrouwen op de samenvatting bovenaan.
Zo gebruik je AI wel veilig voor je volgende reis
Dat betekent niet dat je een chatbot moet mijden. Gebruik hem voor inspiratie en een eerste opzet, en controleer daarna zelf de details die er echt toe doen.
- Boek nooit iets definitief op basis van een AI-antwoord alleen. Check prijzen, data en beschikbaarheid altijd op de officiële site van de hotelketen of luchtvaartmaatschappij.
- Vraag door naar de bron. Een goede chatbot kan een link geven waar een claim vandaan komt, dus vraag daarnaar voor je iets aanneemt.
- Wees extra kritisch bij visumregels, inreiseisen en lokale wetgeving. Check die uitsluitend op de officiële site van de ambassade of overheid, nooit via een chatbot.
- Twijfel je over een bezienswaardigheid of route? Zoek de naam apart op. Vind je nergens anders een spoor van die plek, dan is de kans groot dat hij verzonnen is.
Zeker bij een tocht in afgelegen gebied, of tijdens een reis waarbij je toch al met wisselende regels te maken krijgt, is die extra controle geen overbodige luxe maar een kwestie van veiligheid.
Dit is de vuistregel voor je volgende AI-vakantieplan
Laat een chatbot gerust meedenken over waar je heen wilt en wat er te doen is, maar behandel elk antwoord als een eerste schets, niet als een definitief plan. Zodra er geld, hoogte of een grens bij komt kijken, ga je terug naar de bron zelf. Die extra vijf minuten checken voorkomen dat je, net als die twee toeristen in Peru, ergens op 4.000 meter hoogte staat te zoeken naar een canyon die nooit heeft bestaan.